އަޅުގަނޑުމެންގެ އަސްލުތައް ހަނދާން ނެތުނީ ހެއްޔެވެ؟

 

ސޫރަތުލް ކަހުފުގެ ތިލާވަތް އަޑުއަހަން އިންއިރު، އަޅުގަނޑުގެ ކުޑައިރުގެ ހަނދާންތައް އާވެގެންދިޔައެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ގޭތެރެއަކީ ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ އަޑުން ގުގުމާލާފައިވާ ތަނެކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ނަމާދު ވަގުތުތަކުގައެވެ. ހުރިހާ ކުދިން އެކުގައި ސަފު ހަދައިގެން ނަމާދަށް ތިބޭ ހަނދާން ހުރެއެވެ. އޭރު އަޅުގަނޑުމެން ކުރާ ކަންތައްތަކުގެ ފުންމިނެއް ނޭނގުނަސް، އެއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ބައެކެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ބޮޑުވީ ނަމާދުކުރާތަން ފެނި، ޤުރުއާނުގެ އަޑު އިވި، މައިންބަފައިންނާއި ބޮޑެތި މީހުންގެ އުޅުން ފެނި، އެ މާޙައުލެއްގެ ތެރޭގައެވެ. އެއީ ކޮންމެ ދުވަހަކު ކިޔައިދޭންޖެހޭ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. ސަބަބަކީ އަޅުގަނޑުމެން އަބަދުވެސް ތިބީ އެކަންކަމުގެ ތެރޭގައި ކަމަށްވާތީއެވެ. މިއަދު އެ ހަނދާންތައް އާކުރާއިރު، ކަންކަން މިހާ ބޮޑަށް ބަދަލުވީ ކީއްވެގެންތޯ ހިތަށް އަރައެވެ. ބަދަލުވީ އަޅުގަނޑުމެން ހެއްޔެވެ؟ އަޅުގަނޑުމެންގެ އަސްލުތައް ހަނދާން ނެތުނީ ހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ ދިރިއުޅުމުގެ އާދަކާދަތަކަށް އައި ބަދަލާއެކު، މިއަދުގެ ކުދިން ބޮޑުވާ މާޙައުލު އަޅުގަނޑުމެންގެ ޒަމާނާ މުޅިން ތަފާތުވީ ހެއްޔެވެ؟

 މި ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން އަޅުގަނޑުމެންގެ ކުދިންނަށް ހަގީގަތުގައި ކުރިއެރުމެއް ލިބުނު ހެއްޔެވެ؟ މިއީ މިއަދުގެ ކުދިން ގޯސްވީމާ ކުރާ ސުވާލެއް ނޫނެވެ. ދާދި ފަހުން ހދ. ކުޅުދުއްފުށި ޖަލާލުއްދީން ސްކޫލުގެ އޭ-ލެވެލް އަދި އޯ-ލެވެލް ކިޔަވާ ކުދިންނާ މުޚާޠަބުކޮށް ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބުމުން، އެކުދިންނާމެދު ކުރެވުނު އުންމީދު ވަރަށް ބޮޑެވެ. އެއީ ވިސްނުން ތޫނު، މި ޤައުމުގެ މުސްތަޤުބަލެވެ. ކޮންމެ ކުއްޖެއްގެ ކިބައިންވެސް އާދަޔާޚިލާފު ހުނަރުތަކެއް ފެނުނެވެ. ބައެއް ކުދިންނަކީ ކަންކަމުގައި އިސްނަގާ، ކެރޭ ކުދިންނެވެ. އަނެއްބައި ކުދިންނަކީ މަޑުމައިތިރި، ނަމަވެސް އުފެއްދުންތެރި ޚިޔާލުތައް ހުންނަ ކުދިންނެވެ. އެކުދިންގެ ކިބައިން އެންމެ ބޮޑަށް ފާހަގަކުރެވުނީ އިޙްސާސްތައް ދެނެގަތުމުގެ ގާބިލުކަމެވެ. އެކުދިންގެ ސިކުނޑި އަދިވެސް ތަރައްޤީވަމުން ދާއިރުވެސް، އަނެކާގެ އިޙްސާސްތައް ދެނެގަތުމުގެ ހުނަރު އެކުދިންގެ ކިބައިގައި ވަރަށް ވަރުގަދައެވެ. މީހަކު ހިތްހަމަނުޖެހިފައި ހުންނަކަން ދެނެގަތުމާއި، ބަސްތަކުން މީހުންނަށް ކުރާނެ އަސަރު އެކުދިންނަށް ވަރަށް ރަނގަޅަށް އެނގެއެވެ. އަދި އަމިއްލަ އިޙްސާސްތަކާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަދެއްކުމަށް އަޅުގަނޑުމެންގެ ޖީލަށްވުރެ އެކުދިން މާ ބޮޑަށް ބޭނުންވެއެވެ.

ނަމަވެސް، މިއީ ދެ ޖީލުގެ މެދުގައި އެންމެ ބޮޑު ޚިޔާލުތަފާތުވުން އުފެދޭ ހިސާބެވެ. މިއަދުގެ ޒުވާނުންނަކީ އިޙްސާސްތައް ދަންނަ، އަދި އެހެން މީހުންވެސް އެކަން ދެނެގަތުމަށް ބޭނުންވާ ބައެކެވެ. އެކުދިން ބޮޑުވީ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމާއި، އަމިއްލަ އަގު ވަޒަންކުރުމާއި، މުޢާމަލާތްކުރުމުގެ މުހިންމުކަން އަޑުއަހަމުންނެވެ. އަމިއްލަ އިޙްސާސްތައް ފާޅުކުރުމަށް އެކުދިންނަށް ހިތްވަރު ދެވެއެވެ. އެކަމަކު އަޅުގަނޑުމެން ބޮޑުވީ މުޅިން ތަފާތު ގޮތަކަށެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދަސްކޮށްދިނީ ކަންކަމަށް ހޭނުމަށާއި، ކެތްތެރިވުމަށެވެ. ބޮޑު މީހަކު ހިތްހަމަނުޖެހިފައި ހުންނަ ވަގުތު ހަނުހުރުމަށާއި، ދިރިއުޅުމަކީ އުނދަގޫ އެއްޗެއްކަން ގަބޫލުކުރުމަށެވެ.އަޅުގަނޑުމެންގެ އިޙްސާސްތަކާ ބެހޭގޮތުން ސުވާލުކުރެވެނީ މަދު ފަހަރަކުއެވެ. އެހެންކަމުން، މިއަދުގެ ކުއްޖަކު "އެކަމުން އަޅުގަނޑު ދެރަވި" އޭ ބުނުމުން، ކުރީގެ ޖީލުގެ މީހުންނަށް ހީވަނީ އެއީ މާ ނާޒުކު ކުއްޖެއް ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އެ ކުއްޖާ ހިތަށް އަރަނީ "މަގޭ އިޙްސާސްތައް ބޮޑެތި މީހުންނަށް ނޭނގެނީ ކީއްވެބާއެވެ؟" މިއީ އެއްވެސް ފަރާތެއް މުޅިން ގޯސްވެގެން ވާގޮތެއް ނޫނެވެ. މިއީ ތަފާތު ދެ މާޙައުލެއްގައި ބޮޑުވުމުގެ ނަތީޖާއެވެ.

ނަފްސާނީ ގޮތުން ބަލާއިރު، މިއީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. ސަބަބަކީ އިޙްސާސްތައް ދެނެގަތުމަކީ ހަމައެކަނި އެނގުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ އެ އިޙްސާސްތަކާއެކު އުޅެން ދަސްކުރުމެވެ. ރުޅި އަންނަކަން ބުނަން އެނގުމަކީ އެއްކަމެވެ. އެކަމަކު އެ ރުޅި ކޮންޓްރޯލް ކުރަން ދަސްކުރުމަކީ މުޅިން އެހެން ކަމެކެވެ. މީހަކު ދެރަކޮށްލި ކަމަށް ބުނުން މުހިންމުވާއިރު، އެ މީހަކު އެކަން ކުރީ ގަސްތުގައި ނޫންކަން ދެނެގަތުންވެސް އެހާމެ މުހިންމެވެ. އަމިއްލަ އިމެއް ކަނޑައެޅުމަކީ ސިއްޙަތަށް ރަނގަޅު ކަމެއް ނަމަވެސް، ގުޅުންތަކުގައި ދޫދިނުމާއި، ޒިންމާ އުފުލުމާއި، ކެތްތެރިކަމާއި މާފުކުރުން ބޭނުންވާކަން ދަސްކުރަންޖެހެއެވެ. ކޮންމެ ހިތްނުތަނަވަސްކަމަކީ މައްސަލައެއް ކަމަށް ކުދިންނަށް ދަސްކޮށްދީގެން ނުވާނެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު އެ ނުތަނަވަސްކަމަކީ އިންސާނާގެ ތަރައްޤީގެ ބައެކެވެ. އުނދަގޫ ވާހަކަތައް ދައްކަން ޖެހޭނެއެވެ. އަޑުއަހަން ބޭނުންނުވާ ވާހަކަތައްވެސް އަޑުއަހަން ޖެހޭނެއެވެ. އިޙްސާސްތައް ދެނެގަތުމަކީ ހަމައެކަނި އަމިއްލަ އެދުން އިސްކުރުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ހޭލުންތެރިވެ، އެހެން މީހުންނަށް ރަޙުމްކުރުމެވެ.

މިއީ ގޭތެރޭގެ މާޙައުލާ ބެހޭގޮތުން ވިސްނާލަން ޖެހޭ ކަމެކެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ބޮޑުވީ ހަމައެކަނި މީހުން ދައްކާ ވާހަކަ އަޑުއަހައިގެންނެއް ނޫނެވެ. ގިނަ ކަންތައްތައް ދަސްވީ ފެންނަ މަންޒަރުތަކުންނެވެ. މީހުން ނަމާދުކުރާތަން ފެނުމާއި، ޤުރުއާނުގެ އަޑު އިވުމާއި، އާއިލާ އެކުގައި އުޅޭތަން ފެނުމަކީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދަސްވި ފިލާވަޅުތަކެވެ. ކުދިންނަށް ނަމާދުކުރަން ބުނާއިރު، އަޅުގަނޑުމެން ނަމާދަށް އިސްކަން ނުދޭނަމަ އެ ބަހުގެ އެއްވެސް އަސަރެއް ނުކުރާނެއެވެ. އަނެކުންނަށް އިޙްތިރާމްކުރަން ބުނާއިރު، އަޅުގަނޑުމެން ރުޅި އަންނަ ވަގުތު ހަޅޭއްލަވައި ހަޑިބަހުން ވާހަކަދައްކާނަމަ، ކުދިންނަށް ދަސްވާނީ އެއީއެވެ. އޯގާތެރިވާން ބުނާއިރު، އަބަދު މީހުންނަށް ފާޑުކިޔައި ތަފާތުކުރާނަމަ، ކުދިންނަށް ދަސްވާނީ މީހެއްގެ އަގު ވަޒަންކުރެވެނީ އެމީހެއްގެ ކާމިޔާބީގެ މައްޗަށް އެކަނި ކަމެވެ.

ސޫރަތުލް ކަހުފު އަޑުއެހުމުން ބައެއް ފަހަރު ގިނަ ހަނދާންތަކެއް އާވަނީ މި ސަބަބަށްޓަކައި ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. ޤުރުއާނަކީ ހަމައެކަނި ކިޔަވާ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެއީ އަޅުގަނޑުމެން ބޮޑުވި މާޙައުލުގެ ބައެކެވެ. ސޫރަތުލް ކަހުފުގައި ޒުވާނުންނަށް ބޭނުންތެރި އެތައް ފިލާވަޅެއްވެއެވެ. އަޞްޙާބުލް ކަހުފުގެ ވާހަކައާއި، މޫސާގެފާނާއި ޚިޟްރުގެފާނުގެ ވާހަކައާއި، ޛުލްޤަރުނައިނުގެ ވާހަކައަކީ އީމާންތެރިކަމާއި، ޢިލްމާއި، ކެތްތެރިކަމުގެ މިސާލުތަކެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި މާޒީގެ ވާހަކަތަކެއް ނޫނެވެ. މިއީ އިންސާނާގެ އުޅުމާއި، ނިންމުންތަކާއި، ގޮންޖެހުންތަކާ ބެހޭ ވާހަކަތަކެވެ. މިއަދުގެ ކުދިންނަށް ބޭނުންވަނީ މިއެވެ. މަޢުލޫމާތު ހޯދުމަކީ އެކުދިންނަށް އުނދަގޫ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު އެ މަޢުލޫމާތުތައް ދެނެގަތުމުގެ ޙިކުމަތާއި، ރަނގަޅު މަގު ދައްކައިދޭނެ އުޞޫލުތައް އެކުދިންނަށް ބޭނުންވެއެވެ.

މިއަދުގެ ކުދިން ބޮޑުވާ ދުނިޔެއަކީ ވަރަށް ތަފާތު ދުނިޔެއެކެވެ. ހޭލައިގެން ފޯނު ހުޅުވާލާއިރު އެކުދިންނަށް ފެންނަނީ މުޅިން އެހެން ދުނިޔެއެކެވެ. ފޯނުގެ ޒަރީޢާއިން އެކުދިންނަށް އެކި ކަހަލަ ޚިޔާލުތަކާއި، ދިރިއުޅުމުގެ އާދަކާދަތަކާއި، ގުޅުންތަކާއި، މީހުން ކުރާ އުންމީދުތައް ފެނިގެންދެއެވެ. އެކުދިން އަބަދުވެސް އުޅެނީ އަމިއްލަ ނަފްސު އެހެން މީހުންނާ އަޅާކިޔުމުގައެވެ. އެހެން މީހުންގެ ކާމިޔާބީއާއި، ފުރިހަމަ އާއިލާތަކާއި، ރީތި ހަށިގަނޑާއި، އުފާވެރި ގުޅުންތައް ފެނުމުން، އެހެން އެންމެން އުޅެނީ މާ އުފަލުގައި ކަމަށް އެކުދިންނަށް ގަބޫލުކުރެވެން ފަށައެވެ. އެކުދިންގެ ސިކުނޑި އަދި ފުރާވަރަށް އަރަމުން އަންނައިރު، ބޮޑެތި މީހުންނަށްވެސް ބަލައިގަންނަން އުނދަގޫ ކަންތައްތަކަކަށް އެކުދިން ހުށަހެޅިގެންދެއެވެ. އެއަށްފަހު އަޅުގަނޑުމެން އެކުދިން ގާތު ބުނަނީ ކަންކަމަށް ސަމާލުކަން ދިނުމަށާއި، ކެތްތެރިވުމަށާއި، ފޯނާ ދުރުވުމަށެވެ. ނަމަވެސް، އަޅުގަނޑުމެން އުފައްދާފައިވާ މި މާޙައުލުގައި ދިރިއުޅެން ބޭނުންވާ ހުނަރުތައް ހަގީގަތުގައި އެކުދިންނަށް ދަސްކޮށްދެވެނީތޯ ސުވާލު އުފެދެއެވެ.

ޒުވާން ޖީލާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަދައްކާއިރު އަޅުގަނޑުމެން ވަރަށް ބޮޑަށް ސަމާލުވާންޖެހެއެވެ. މިއަދުގެ ކުދިން ބޮޑެތި މީހުންނަށް އިޙްތިރާމް ނުކުރާ ކަމަށާއި، އެކުދިންނަކީ މާ ނާޒުކު ބައެއް ކަމަށާއި، އަބަދު ފޯނަށް ގެއްލިފައި ތިބޭ ބައެއް ކަމަށް ބުނުމަކީ ވަރަށް ފަސޭހަ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، އަޅުގަނޑުމެންގެ އަމިއްލަ އުޅުމުން އެކުދިންނަށް ދަސްކޮށްދެވެނީ ކޮން އެއްޗެއް ހެއްޔެވެ؟ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކަމެއް ނުބައިކޮށް ކުރެވުމުން ކުދިންގެ ކިބައިން މާފަށް އެދެވޭ ހެއްޔެވެ؟ އެކުދިންގެ ވާހަކަތައް، އެއްވެސް ނިންމުމެއް ނުނިންމައި އަޑުއަހާލެވޭ ހެއްޔެވެ؟ އެކުދިން ކަންކަމުގައި ދެކޭގޮތް ތަފާތުވެދާނެކަން ގަބޫލުކުރެވޭ ހެއްޔެވެ؟ އެކުދިންނަކީ ބަލިކަށި ބައެއް ކަމަށް އިޙްސާސްވިޔަނުދީ، އިޙްސާސްތަކާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަދެއްކޭ ހެއްޔެވެ؟ އެކުދިން ދެރަކޮށްނުލައި، އަދަބު އަޚްލާޤު ދަސްކޮށްދެވޭ ހެއްޔެވެ؟ ބައެއް ފަހަރު ބޮޑެތި މީހުންގެ ކިބައިން ނުފެންނަ ކަންތައްތަކެއް، ކުދިންގެ ކިބައިން ފެނުމަށް އަޅުގަނޑުމެން އުންމީދު ކުރެއެވެ.

އަޅުގަނޑު ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި މީގެ ހައްލަކީ ހުރިހާ ކަމެއް ކުރީގެ ގޮތަށް ބަދަލުކުރުމެއް ނޫނެވެ. މާޒީގައި ރައްކާތެރިކުރަންޖެހޭ ރީތި ކަންތައްތަކެއް ހުރި ފަދައިން، ރަނގަޅު ކުރަންޖެހޭ ކަންތައްތަކެއްވެސް ހުއްޓެވެ. ދުވަހަކުވެސް ބޭރަށް ނުނެރެ ހިތުގައި ފޮރުވާފައި ހުރި އެތައް އިޙްސާސްތަކެއް ހުއްޓެވެ. އެއްވެސް އޮޅުންފިލުވައިދިނުމެއް ނެތި، ހަމައެކަނި ބުނާ ބަހަށް ކިޔަމަންވާން ޖެހިފައި ތިބި ކުދިން ތިއްބެވެ. އެހެންކަމުން، އައިސްފައިވާ ހުރިހާ ބަދަލުތަކަކީ ގޯސް ކަންތައްތަކެއް ކަމަށް ދެކިގެން ނުވާނެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ބޭނުންވަނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ އަސްލުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ރަނގަޅު ކަންކަމާއި، މިއަދު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދަސްވެފައިވާ އައު ކަންކަން އެއްކޮށްލުމަށެވެ. ބިރުވެރިކަމެއް ނެތް އީމާންތެރިކަމާއި، ދެރަކޮށްލުމެއް ނެތް އަދަބުވެރިކަމާއި، ހަމައެކަނި އަމިއްލަ އެދުން ނެތް ގޮތުގައި އިޙްސާސްތައް ދެނެގަތުމާއި، ޒިންމާދާރު މިނިވަންކަމާއި، މަޑުމޮޅިކަމާއެކު އަމިއްލަ ނަފްސަށް އޮންނަ އިތުބާރު އެކުދިންނަށް ދަސްކޮށްދެވިދާނެއެވެ.

އަޅުގަނޑު ވާހަކަދެއްކި އެ ކުދިންނާމެދު ވިސްނާލުމުން، އެއީ މަގު އޮޅިފައިވާ ޖީލެއް ކަމަކަށް އަޅުގަނޑަކަށް ނުފެނެއެވެ. އަޅުގަނޑަށް ފެންނަނީ އުންމީދެވެ. އަމިއްލަ ނަފްސު ދެނެގަތުމަށް މަސައްކަތްކުރާ ޒުވާނުންނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށްވުރެ ބޮޑަށް އިޙްސާސްތަކާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަދައްކަން ފަސޭހަ ކުދިންނެވެ. އެކުދިން ކުރާ ކަންތައްތަކުން އެހެން މީހުންނަށް ކުރާނެ އަސަރު ދަންނަ ކުދިންނެވެ. އެކަމަކު އެކުދިންނަށް މަގުދައްކައިދޭނެ ބަޔަކު ބޭނުންވެއެވެ. ހަމައެކަނި ފާޑުކިޔުމުގެ ބަދަލުގައި، އެކުދިންގެ ހުރި ސިފަތައް ރަނގަޅު ގޮތުގައި ބޭނުންކުރަން ދަސްކޮށްދޭނެ މައިންބަފައިންނާއި، މުދައްރިސުންނާއި، ބޮޑެތި މީހުން ބޭނުންވެއެވެ. އަމިއްލަ ޚިޔާލު ފާޅުކުރުމަކީ އަނެކާއަށް ދެރައެއް ދިނުން ނޫންކަން އެކުދިންނަށް އެނގެންޖެހެއެވެ. އަމިއްލަ އިޙްސާސްތަކުގެ އަގު ހުރި ފަދައިން، އެހެން މީހުންގެ އިޙްސާސްތަކުގެ އަގުވެސް ހުރިކަން އެކުދިން ދަންނަންޖެހެއެވެ. އަމިއްލަ އަގު ވަޒަންކުރުމަކީ އެހެން މީހުންނަށްވުރެ ތިމާ މޮޅު ކަމަށް ދެކުން ނޫންކަމާއި، އެއީ އެހެން އިންސާނުންނަށް އިޙްތިރާމްކުރަމުން އަމިއްލަ ނަފްސުގެ އަގު ވަޒަންކުރުންކަން އެކުދިންނަށް ވިސްނައިދޭންޖެހެއެވެ.

އަދި ފަހަރެއްގައި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެކުދިންނަށް ދެވޭނެ އެންމެ ބޮޑު ހަދިޔާއަކީ އީމާންތެރިކަމަކީ ހަމައެކަނި ދަސްކޮށްދޭ އެއްޗަކަށް ވުމުގެ ބަދަލުގައި، އަމަލީ ގޮތުން ފެންނަ ކަމަކަށް ހެދުމެވެ. މައިންބަފައިން ހުރިހާ ކަމެއް ހުއްޓާލުމަށްފަހު ނަމާދަށް އަވަސްވެގަންނާތަން ފެންނަ ކުއްޖަކަށް ދަސްވާ އެއްޗަކާއި، އަބަދު ނަމާދުކުރަން ބުނާ ކުއްޖަކަށް ދަސްވާ އެއްޗެއް ތަފާތުވާނެއެވެ. ގޭތެރޭގައި ޤުރުއާން ކިޔަވާ އަޑު އިވޭ ކުއްޖަކަށް ދަސްވާ އެއްޗަކާއި، ހަމައެކަނި ޤުރުއާން ހިތުދަސްކުރަން ބުނާ ކުއްޖަކަށް ދަސްވާ އެއްޗެއް ތަފާތުވާނެއެވެ. މައިންބަފައިން އެކަކު އަނެކަކަށް މާފުކުރާތަން ފެންނަ ކުއްޖަކަށް ދަސްވާ އެއްޗަކާއި، އަބަދު މާފުކުރަން ބުނާ ކުއްޖަކަށް ދަސްވާ އެއްޗެއް ތަފާތުވާނެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް ނޭނގުނު ކަމުގައިވިޔަސް، އަޅުގަނޑުމެންގެ ކުދިން އަބަދުވެސް ތިބެނީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ބަލަހައްޓައިގެންނެވެ.

އަޅުގަނޑު ކުޑައިރުގެ ހަނދާންތައް އާކުރާއިރު، އަޅުގަނޑު ހަމައެކަނި އެދެނީ ހުރިހާ ކުދިން އެކުގައި ނަމާދަށް ސަފު ހަދައިގެން ތިބި ދުވަސްތަކަކަށް ނޫނެވެ. އަޅުގަނޑު އެންމެ ހަނދާންވަނީ އެކަމުގެ ސަބަބުން އުފެދިފައި އޮތް އެކުވެރިކަމާއި އެއްބައިވަންތަކަމަށެވެ. އެންމެންނަކީވެސް އެމީހެއްގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށްވުރެ ބޮޑު ކަމެއްގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި އިޙްސާސްކުރެވުނެވެ. އެއީ އާއިލާއާއި، އީމާންތެރިކަމާއި، އާދަކާދައާއި، ލޯތްބެވެ. މިއީ މިއަދުގެ ކުދިންނަށްވެސް އެހާމެ ބޭނުންތެރި ކަންކަމެވެ. އެކުދިންނަށް ފުރިހަމަ މައިންބަފައިންނެއް ނުވަތަ ފުރިހަމަ ގެއެއް ބޭނުމެއް ނޫނެވެ. އެކުދިންނަށް ބޭނުންވަނީ އެކުދިން ބަލައިގަންނަ ގެއެކެވެ. ކުށެއް ކުރެވުނަސް ލޯބިލިބޭނެކަން އެނގޭ ފަދަ ގެއެކެވެ. ނަމާދުކުރާތަން ފެންނަ، ވާހަކަދެކެވޭ، މާފަށް އެދޭ، އާއިލާ އެކުގައި ވަގުތު ހޭދަކުރާ، އަދި ކީރިތި ޤުރުއާނަކީ ހަމައެކަނި ހަރުގަނޑެއްގައި ބާއްވާފައި އޮންނަ އެއްޗަކަށް ނުވެ، އެއީ އުޅުމާއި ގުޅުން ބައްޓަންކުރާ އެއްޗެއް ކަމުގައިވާ ގެއެކެވެ.

އެހެންކަމުން، ސުވާލަކީ "މިއަދުގެ ކުދިންނަށް ވީ ކީއްހެއްޔެވެ؟" މިއެއް ނޫނެވެ. އަޅުގަނޑުމެން އަމިއްލަ ނަފްސާ ކުރަންވީ ސުވާލަކީ "އަޅުގަނޑުމެން އެކުދިންނަށްޓަކައި އުފައްދައިދެނީ ކޮން ކަހަލަ މާޙައުލެއް ހެއްޔެވެ؟" ސަބަބަކީ މިއަދުގެ އޭ-ލެވެލް އަދި އޯ-ލެވެލް ކިޔަވާ ކުދިންނަކީ މާދަމާގެ މައިންބަފައިންނާއި، ވެރިންނާއި، މުދައްރިސުންނާއި، ޑޮކްޓަރުންނާއި، ވިޔަފާރިވެރިންނެވެ. މި ޤައުމުގެ ކަންކަން ނިންމާނެ މީހުންނެވެ. އެކުދިން އަންނަން އޮތް ޖީލު ބައްޓަންކުރާނެއެވެ. އަދި އަޅުގަނޑު އުންމީދު ކުރަނީ އެ ދުވަސް އަންނައިރު، އެކުދިންގެ ކިބައިގައި ދެކަންތައްވެސް ހުރުމަށެވެ. މީހުން ދެނެގަތުމުގެ ނަފްސާނީ ހޭލުންތެރިކަމާއި، ދިރިއުޅުމުގެ މަޤްޞަދު އޮޅުންފިލުވައިދޭނެ ރޫޙާނީ ބިންގަލެވެ. ވާހަކަދެއްކުމުގެ ކެރުމާއި، އަޑުއެހުމުގެ މަޑުމޮޅިކަމެވެ. އަމިއްލަ އިމެއް ކަނޑައަޅަން އެނގުމާއެކު، ޒިންމާ އުފުލަން ދަތުމެވެ. ކަންކަމާ ސުވާލުކުރުމުގެ ވިސްނުމާއި، ތިމާއަށްވުރެ މަތިވެރި ފަރާތަކަށް ކިޔަމަންތެރިވާންވީ ވަގުތު ދެނެގަތުމުގެ ބުއްދިއެވެ.

ފަހަރެއްގައި އަޅުގަނޑުމެން ކުރީގެ ޖީލާއި އައު ޖީލާ ދެމެދު ވަކި ފަރާތެއް އިޚްތިޔާރުކުރާކަށް ނުޖެހެއެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ދެ ޖީލުންވެސް ކަންކަން ދަސްކުރަންވީއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ކުދިންގެ ކިބައިން އިޙްސާސްތަކަށް ހޭލުންތެރިވުމާއި، މުޢާމަލާތްކުރުމާއި، އަޅުގަނޑުމެންގެ ޖީލުން މާ ބޮޑަށް ވާހަކަދައްކާފައި ނުވާ ކަންކަން ދަސްކުރެވިދާނެއެވެ. އަދި އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެކުދިންނަށް ކެތްތެރިކަމާއި، ގުރުބާނީއާއި، ސާބިތުކަމާއި، އީމާންތެރިކަމުގެ އިތުރުން އަޅުގަނޑުމެންގެ އަސްލުތަކުގައި ހިފެހެއްޓުމުގެ މުހިންމުކަން ދަސްކޮށްދެވިދާނެއެވެ. ޖީލުތަކުގެ މެދުގައި، މޮޅީ ކާކުތޯ ބެލުމުގެ ބަދަލުގައި، އެކަކު އަނެކަކު ދެނެގަންނަން މަސައްކަތްކުރުމަކީ ނުހަނު ރީތި ކަމެކެވެ.

ސޫރަތުލް ކަހުފު އަޑުއަހަން އިންއިރު އަޅުގަނޑަށް އިޙްސާސް ކުރެވެނީ، އަޅުގަނޑު މި ހޯދަނީ ހަމައެކަނި އަޅުގަނޑުގެ ކުޑައިރުގެ ދުވަސްތަކެއް ނޫންކަމެވެ. އަޅުގަނޑު މި އެދެނީ އީމާންތެރިކަމުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ، ޤުރުއާނާއި، ނަމާދާއި، އާއިލީ ލޯބި ދިރިއުޅުމުގެ ކޮންމެ ދުވަހަކާ ގުޅިފައިވާ އެ މާޙައުލަށެވެ. ފަހަރެއްގައި އަޅުގަނޑުމެންގެ އެ އަސްލުތައް މުޅިން ގެއްލިގެންނެއް ނުދެއެވެ. އެ އަސްލުތައް އަދިވެސް އެބަހުއްޓެވެ. އެއީ އަޅުގަނޑުމެން އެއަށް ރުޖޫޢަވާނެ ވަގުތަކަށް އިންތިﻈާރުގައެވެ.

ދުނިޔެ ބަދަލުވަމުންދާނެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ކުދިން ބޮޑުވާނީ އަޅުގަނޑުމެންނާ ތަފާތު ގޮތަކަށެވެ. އެކުދިންނަށް ދިމާވާނީ ތަފާތު ތަޖުރިބާތަކާއި، ތަފާތު ގޮންޖެހުންތަކެވެ. އެކަން ހުއްޓުވުމަކީ އަޅުގަނޑުމެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް، ގަހެއް ފަދައިން، ކުރިލައި ބޮޑުވުމަކީ އޭގެ މޫތައް ނުވަތަ އަސްލުތައް ހަނދާން ނައްތާލުމެއް ނޫނެވެ. ގަހުގެ ގޮފިތައް އެކި ދިމަދިމާލަށް ފެތުރި، އުސްކޮށް ހެދި، ބާރުގަދަ ވަޔާ ކުރިމަތިލާއިރުވެސް، އެ ގަހަށް ވަރުގަދަކަން ލިބެނީ ބިމުގެ އަޑީގައިވާ އޭގެ މޫތަކުންނެވެ. 

ފަހަރެއްގައި އަޅުގަނޑުމެންގެ ޒިންމާއަކީ ކުދިންނަކީ ހަމަ އަޅުގަނޑުމެން ކަހަލަ ބަޔަކަށް ހެދުމެއް ނޫނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ޒިންމާއަކީ، އެކުދިން އައިސްފައިވާ ތަނާއި އަސްލުތައް ހަނދާން ނައްތާނުލައި، އަޅުގަނޑުމެންނަށްވުރެ ރަނގަޅު ބަޔަކަށް އެކުދިން ހެދުމަށް އެހީތެރިވުމެވެ.